ชาคางหลังผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้องทางช่องปาก (TOETVA) จะหายไหม?

หลังผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้องทางช่องปาก (TOETVA) คนไข้หลายคนกลับมาตรวจแล้วถามผมว่า ทำไมคางยังชาอยู่? บางคนบอกว่าเหมือนฉีดยาชาแล้วฤทธิ์ยังไม่หมด บางคนรู้สึกว่าริมฝีปากล่างไม่เหมือนเดิม จนเริ่มกังวลว่าเส้นประสาทเสียหรือเปล่า จะชาแบบนี้ตลอดชีวิตไหม ก่อนอื่นผมอยากให้สบายใจก่อนครับ อาการชาบริเวณคางหรือริมฝีปากล่างเป็นอาการที่พบได้หลัง TOETVA และในผู้ป่วยส่วนใหญ่จะค่อย ๆ ดีขึ้นตามเวลา

อาการชาคางหลัง TOETVA มักเกิดจากการระคายเคืองหรือการยืดของเส้นประสาทรับความรู้สึกบริเวณคางและริมฝีปากล่างระหว่างการผ่าตัด ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะค่อย ๆ ฟื้นตัวภายในหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน แต่ระยะเวลาการฟื้นตัวแตกต่างกันในแต่ละคน หากอยากรู้จักการผ่าตัดนี้ให้ครบ อ่านได้ที่ ผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้องทางช่องปาก TOETVA

ทำไม TOETVA จึงทำให้ชาคางได้?

การผ่าตัด TOETVA แตกต่างจากการผ่าตัดแบบเปิด เพราะศัลยแพทย์จะเข้าทางด้านในริมฝีปากล่าง ก่อนจะสร้างช่องว่างใต้ผิวหนังเพื่อนำกล้องและเครื่องมือเข้าไปยังต่อมไทรอยด์ บริเวณริมฝีปากล่างและคางมีเส้นประสาทรับความรู้สึกที่เรียกว่า Mental Nerve ซึ่งเป็นแขนงหนึ่งของเส้นประสาท Trigeminal Nerve

แม้ศัลยแพทย์จะพยายามหลีกเลี่ยงเส้นประสาทเหล่านี้อย่างเต็มที่ แต่ระหว่างการผ่าตัด เส้นประสาทอาจได้รับผลจากการดึงรั้งของเนื้อเยื่อ การกดเบียดจากเครื่องมือ หรืออาการบวมหลังผ่าตัด ทำให้ความรู้สึกบริเวณคางเปลี่ยนแปลงไปชั่วคราว ดูภาพรวม ภาวะแทรกซ้อนของ TOETVA ประกอบได้

อาการเป็นอย่างไร?

ผู้ป่วยแต่ละคนอธิบายไม่เหมือนกัน อาการที่พบได้ เช่น

• คางชา
• ริมฝีปากล่างชา
• เหมือนยาชายังไม่หมด
• เสียว ๆ คล้ายไฟฟ้าช็อต
• ความรู้สึกน้อยลง
• แตะแล้วรู้สึกไม่เหมือนเดิม

บางคนเป็นเพียงบริเวณเล็ก ๆ บางคนอาจรู้สึกกว้างกว่าเล็กน้อย โดยระดับความรุนแรงแตกต่างกันมาก หลายคนแทบไม่รู้สึก บางคนรู้สึกชาชัดเจนในช่วงแรก และมักค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่ออาการบวมลดลงและเส้นประสาทฟื้นตัว

ชาคางจะหายไหม?

นี่เป็นคำถามที่ผมตอบบ่อยที่สุด คำตอบคือผู้ป่วยส่วนใหญ่มีแนวโน้มที่จะดีขึ้น เนื่องจากในหลายกรณีเส้นประสาทไม่ได้ถูกตัด แต่เป็นการระคายเคืองหรือการดึงรั้งระหว่างการผ่าตัด เมื่อเส้นประสาทฟื้นตัว ความรู้สึกก็มักกลับมาเป็นปกติหรือใกล้เคียงปกติ อย่างไรก็ตามระยะเวลาการฟื้นตัวของแต่ละคนไม่เท่ากัน

Timeline การฟื้นตัวของความรู้สึกหลัง TOETVA

โดยทั่วไป อาการมักเป็นไปตามลำดับประมาณนี้ครับ (แต่ละคนอาจเร็วหรือช้ากว่านี้ได้)

มีโอกาสไม่หายหรือไม่?

แม้ว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่จะฟื้นตัวได้ดี แต่ในทางการแพทย์ไม่มีการผ่าตัดใดที่รับประกันได้ว่าจะไม่มีภาวะแทรกซ้อนเลย จึงมีผู้ป่วยส่วนน้อยที่อาจมีอาการชาคงอยู่เป็นเวลานาน หรือเหลือความรู้สึกเปลี่ยนแปลงบางส่วน โอกาสนี้พบได้น้อยและขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น

• ลักษณะทางกายวิภาคของแต่ละคน
• ความซับซ้อนของการผ่าตัด
• การตอบสนองของเส้นประสาทต่อการบาดเจ็บ

ทำอย่างไรให้อาการดีขึ้น?

โดยทั่วไปการฟื้นตัวของเส้นประสาทต้องอาศัยเวลา สิ่งที่ผมแนะนำคือ

• รับประทานยาตามแพทย์สั่ง
• หลีกเลี่ยงการกดหรือกระแทกบริเวณคาง
• รักษาความสะอาดของช่องปาก
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์
• พักผ่อนให้เพียงพอ
• มาตรวจตามนัด

ไม่ควรซื้อยาหรือวิตามินมารับประทานเองโดยไม่ได้ปรึกษาแพทย์ เพราะยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าสามารถเร่งการฟื้นตัวของเส้นประสาทในผู้ป่วยทุกคนได้

เมื่อไรควรกลับมาพบแพทย์?

ควรกลับมาพบแพทย์ก่อนวันนัด หากมีอาการดังต่อไปนี้

• อาการชารุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ
• มีอาการปวดมากผิดปกติ
• มีแผลอักเสบหรือมีหนอง
• ขยับริมฝีปากลำบาก
• มีอาการอื่นร่วม เช่น เสียงแหบ หรือกลืนลำบาก

แม้อาการชาเพียงอย่างเดียวมักไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน แต่การประเมินโดยแพทย์จะช่วยแยกสาเหตุและติดตามการฟื้นตัวได้อย่างเหมาะสม จากประสบการณ์ของผม คนไข้หลายคนกังวลเมื่ออาการชาไม่หายภายในไม่กี่วัน ผมมักอธิบายว่าเส้นประสาทไม่ได้ฟื้นตัวเร็วเหมือนแผลผิวหนัง แผลในช่องปากอาจหายภายใน 1–2 สัปดาห์ แต่การฟื้นตัวของเส้นประสาทใช้เวลานานกว่า ดังนั้นหากอาการชาไม่ได้รุนแรงขึ้นและค่อย ๆ ดีขึ้นทีละน้อย ก็ถือเป็นทิศทางที่น่าพอใจ อยากเห็นภาพรวมการดูแลตัวเอง อ่านต่อที่ การดูแลหลังผ่าตัด TOETVA