เวลาผมอธิบายการรักษาให้คนไข้ฟัง ผมมักบอกเสมอว่า "ไม่มีการผ่าตัดแบบไหนที่ไม่มีความเสี่ยง" แม้ว่าปัจจุบันการผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้องทางช่องปาก (TOETVA) จะเป็นเทคนิคที่ได้รับการยอมรับและใช้กันอย่างแพร่หลายทั่วโลก แต่ก็ยังคงเป็น "การผ่าตัด" จึงมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนได้เช่นเดียวกับการผ่าตัดไทรอยด์ทุกชนิด บทความนี้ผมจะอธิบายภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบได้จาก TOETVA อย่างตรงไปตรงมา เพื่อให้คุณเข้าใจความเสี่ยงและตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูลที่ถูกต้อง
ภาวะแทรกซ้อนแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม
เวลาพูดถึง TOETVA ผมมักแบ่งภาวะแทรกซ้อนออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรกคือภาวะแทรกซ้อนที่พบได้ในการผ่าตัดไทรอยด์ทุกวิธี เช่น เลือดออก เสียงแหบ และแคลเซียมต่ำ อีกกลุ่มหนึ่งคือภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้องกับการผ่าตัดผ่านทางช่องปาก เช่น ชาคาง บวมบริเวณคาง และแผลในช่องปาก
1. เลือดออกหลังผ่าตัด (Postoperative Hematoma)
แม้จะพบไม่บ่อย แต่ถือเป็นภาวะที่ศัลยแพทย์ทุกคนให้ความสำคัญมากที่สุด เพราะหากมีเลือดออกมาก เลือดอาจไปกดหลอดลม ทำให้หายใจลำบากได้ อาการที่ควรรีบพบแพทย์ ได้แก่
- คอบวมเร็ว
- แน่นคอ
- หายใจลำบาก
- กลืนลำบากมากขึ้น
- ปวดคอเพิ่มขึ้นผิดปกติ
โชคดีที่ภาวะนี้พบได้น้อยมาก และโรงพยาบาลจะเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดในช่วงหลังผ่าตัด
2. เสียงแหบจากการบาดเจ็บของเส้นประสาท
ข้างต่อมไทรอยด์มีเส้นประสาทสำคัญที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของสายเสียง เรียกว่า Recurrent Laryngeal Nerve ไม่ว่าจะเป็นการผ่าตัดแบบเปิด TOETVA หรือ TORT ศัลยแพทย์ทุกคนต้องระมัดระวังเส้นประสาทเส้นนี้เป็นพิเศษ หากได้รับผลกระทบ ผู้ป่วยอาจมีอาการเสียงแหบ พูดเสียงเบา เสียงเหนื่อยง่าย หรือสำลักน้ำ ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ หากเกิดขึ้น มักเป็นเพียงชั่วคราว และค่อย ๆ ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ถึงหลายเดือน
3. แคลเซียมต่ำหลังผ่าตัด
ภาวะนี้พบได้บ่อยกว่าในผู้ป่วยที่ต้องตัดไทรอยด์ออกทั้งหมด สาเหตุเกิดจากต่อมพาราไทรอยด์ ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมระดับแคลเซียม อาจทำงานลดลงชั่วคราวหลังการผ่าตัด อาการที่พบ ได้แก่ ชาปลายนิ้วมือ ชาริมฝีปาก มือจีบ และกล้ามเนื้อเกร็ง ส่วนใหญ่เป็นเพียงชั่วคราว และดีขึ้นเมื่อได้รับแคลเซียมหรือวิตามินดีตามคำแนะนำของแพทย์
4. อาการชาบริเวณคางและริมฝีปาก
นี่เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบเฉพาะในการผ่าตัดผ่านทางช่องปาก เนื่องจากมีเส้นประสาทรับความรู้สึกบริเวณริมฝีปากล่างและคางอยู่ใกล้ตำแหน่งแผล ผู้ป่วยบางรายอาจรู้สึกชาคาง ริมฝีปากล่างชา เสียว ๆ เหมือนไฟช็อต หรือความรู้สึกลดลง ข่าวดีคืออาการส่วนใหญ่ค่อย ๆ ดีขึ้นเองในช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน และพบได้น้อยมากที่จะเป็นถาวร
5. อาการบวมบริเวณคางและลำคอ
หลังการผ่าตัด TOETVA ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักมีอาการบวมเล็กน้อยบริเวณคางและใต้คาง สาเหตุเกิดจากการสร้างช่องว่างใต้ผิวหนังเพื่อใส่กล้องและเครื่องมือ อาการบวมจะค่อย ๆ ลดลงเองในช่วง 1–2 สัปดาห์แรก
6. การติดเชื้อ
หลายคนถามผมว่า "ผ่าทางช่องปาก จะติดเชื้อง่ายไหม?" ในทางทฤษฎี ช่องปากเป็นบริเวณที่มีเชื้อแบคทีเรียตามธรรมชาติ ดังนั้น TOETVA จึงมีมาตรการป้องกันการติดเชื้อที่เข้มงวด เช่น
- การทำความสะอาดช่องปากก่อนผ่าตัด
- การให้ยาปฏิชีวนะตามแนวทางมาตรฐาน
- การดูแลแผลในช่องปากหลังผ่าตัด
เมื่อปฏิบัติตามมาตรฐานเหล่านี้ การติดเชื้อพบได้น้อย
7. แผลในช่องปาก
แผลของ TOETVA อยู่ด้านในริมฝีปากล่าง ผู้ป่วยบางรายอาจรู้สึกแสบเวลารับประทานอาหารในช่วงแรก แผลจะเย็บด้วยไหมละลาย และมักหายได้ภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ ดูแนวทางการดูแลตัวเองหลังผ่าตัด TOETVAเพิ่มเติม
8. การเปลี่ยนเป็นผ่าตัดแบบเปิด (Conversion)
แม้จะพบได้น้อย แต่ในบางสถานการณ์ เช่น เลือดออกที่ควบคุมไม่ได้ พังผืดมากผิดคาด หรือพบการลุกลามของโรคที่ไม่สามารถจัดการผ่านทางช่องปากได้อย่างปลอดภัย ศัลยแพทย์อาจจำเป็นต้องเปลี่ยนเป็นการผ่าตัดแบบเปิด การตัดสินใจเช่นนี้มีเป้าหมายเพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย ไม่ใช่ความล้มเหลวของการผ่าตัด
กังวลเรื่องความเสี่ยงหรือมีอาการผิดปกติหลังผ่าตัด?
หากคุณกำลังลังเลว่าเหมาะกับ TOETVA หรือไม่ หรือมีอาการที่ไม่แน่ใจหลังผ่าตัด สามารถ ปรึกษาผ่าน LINE @drangkoon เพื่อรับคำแนะนำจากทีมได้
ความเสี่ยงจะลดลงได้อย่างไร?
นี่เป็นคำถามที่ผมตอบบ่อยที่สุด ในมุมมองของผม ปัจจัยที่ช่วยลดภาวะแทรกซ้อนมากที่สุด ไม่ใช่เครื่องมือที่ทันสมัยที่สุด แต่คือการเตรียมตัวและการเลือกผู้ป่วยที่เหมาะสม สิ่งที่ช่วยลดความเสี่ยง ได้แก่
- ตรวจอัลตราซาวด์อย่างละเอียดก่อนผ่าตัด
- ประเมินผลเจาะชิ้นเนื้อให้ครบถ้วน
- เลือกผู้ป่วยที่เหมาะกับ TOETVA
- ผ่าตัดโดยทีมที่มีประสบการณ์
- ปฏิบัติตามคำแนะนำหลังผ่าตัดอย่างเคร่งครัด
- มาพบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามอาการ
จากประสบการณ์ของผม
เวลาคนไข้ถามว่า "หมอครับ ผมควรกังวลไหม?" ผมมักตอบว่า "ควรรับรู้ความเสี่ยง แต่ไม่ควรกลัวจนเกินความเป็นจริง" การทราบว่าภาวะแทรกซ้อนมีอะไรบ้าง เป็นเรื่องสำคัญ เพราะจะช่วยให้สังเกตอาการผิดปกติได้เร็ว แต่ในขณะเดียวกัน ก็ต้องเข้าใจว่าภาวะแทรกซ้อนส่วนใหญ่พบได้น้อย และหลายอย่างสามารถป้องกันหรือดูแลรักษาได้ โดยเฉพาะเมื่อผ่าตัดในศูนย์ที่มีประสบการณ์ อ่านเพิ่มเติมเรื่อง TOETVA ปลอดภัยไหม
