ชีวิตหลังผ่าตัดไทรอยด์ ต้องกินยาตลอดชีวิตไหม จะอ้วนไหม?

มีประโยคหนึ่งที่ผมได้ยินแทบทุกสัปดาห์ ส่วนใหญ่จะถามตอนใกล้กลับบ้าน หรือบางคนถามตอนมาตัดไหม "หมอครับ…จากนี้ชีวิตผมจะไม่เหมือนเดิมใช่ไหม" ผมยิ้มแล้วตอบทุกครั้งว่า "ชีวิตจะเหมือนเดิมหรือไม่…ขึ้นอยู่กับว่าเราเข้าใจโรคนี้มากแค่ไหน"

หลายคนเชื่อว่าเมื่อผ่าตัดไทรอยด์แล้ว ร่างกายจะไม่เหมือนเดิม ต้องกินยาตลอดชีวิต น้ำหนักจะขึ้น เหนื่อยง่าย มีลูกไม่ได้ ออกกำลังกายไม่ได้ กินอาหารทะเลไม่ได้ และมีอีกหลายความเชื่อที่ถูกส่งต่อกันมาทางอินเทอร์เน็ต วันนี้ผมอยากเล่าเรื่องนี้ให้ฟังเหมือนกำลังคุยกับคนไข้ในห้องตรวจ

ผ่าตัดไทรอยด์ ต้องกินยาฮอร์โมนตลอดชีวิตไหม

คำตอบคือ ไม่ใช่ทุกคนครับ นี่เป็นเรื่องที่หลายคนเข้าใจผิดมาก ถ้าผ่าตัดไทรอยด์ทั้งต่อม ร่างกายจะไม่สามารถสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ได้เอง จึงจำเป็นต้องรับประทานฮอร์โมนทดแทนทุกวัน แต่ถ้าผ่าตัดเพียงครึ่งต่อมและต่อมที่เหลือทำงานได้ดี คนไข้จำนวนไม่น้อยสามารถสร้างฮอร์โมนได้เพียงพอ บางคนไม่ต้องรับประทานยาเลย บางคนอาจต้องใช้ในขนาดเล็ก คำตอบจึงขึ้นอยู่กับชนิดของการผ่าตัดและการทำงานของต่อมไทรอยด์ที่เหลือ ไม่ใช่ทุกคนจะเหมือนกัน

กินฮอร์โมนไทรอยด์แล้วจะอ้วนไหม

ผมได้ยินเรื่องนี้บ่อยมาก แต่ความจริงคือฮอร์โมนไทรอยด์ไม่ได้ทำให้อ้วน สิ่งที่เรารับประทานหลังผ่าตัดคือฮอร์โมนชนิดเดียวกับที่ร่างกายเคยสร้างอยู่แล้ว หน้าที่ของมันคือทำให้ร่างกายกลับเข้าสู่ภาวะปกติ ถ้าปรับขนาดยาได้เหมาะสม ระดับฮอร์โมนอยู่ในช่วงที่แพทย์ต้องการ คนไข้ส่วนใหญ่ก็สามารถใช้ชีวิตได้เหมือนเดิม หลายคนยังวิ่งมาราธอน ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ ทำงานหนัก หรือออกกำลังกายได้ตามปกติ

เวลาคนไข้บอกว่า "กินยาแล้วอ้วน" สิ่งแรกที่ผมทำไม่ใช่เปลี่ยนยา แต่จะเปิดผลเลือดดูก่อน เพราะบางครั้งน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นไม่ได้เกิดจากยา แต่อาจเกิดจากการเคลื่อนไหวน้อยลงหลังผ่าตัด พฤติกรรมการรับประทาน อายุที่มากขึ้น หรือฮอร์โมนยังปรับไม่สมดุล การโทษยาเพียงอย่างเดียวจึงอาจทำให้เราแก้ปัญหาผิดจุด

ผ่าตัดไทรอยด์แล้วยังมีลูกได้ไหม

ได้ครับ ถ้าควบคุมระดับฮอร์โมนไทรอยด์ได้เหมาะสม ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถตั้งครรภ์ได้ มีลูกได้ และมีการตั้งครรภ์ที่ปลอดภัย สิ่งสำคัญคือควรแจ้งสูติแพทย์และแพทย์ที่ดูแลไทรอยด์เพื่อปรับขนาดยาให้เหมาะสมระหว่างตั้งครรภ์ เพราะความต้องการฮอร์โมนอาจเปลี่ยนแปลงได้ในช่วงนั้น

ออกกำลังกายและกินอาหารทะเลได้ไหม

หลังแผลหายดีและแพทย์อนุญาต คนไข้ส่วนใหญ่สามารถกลับไปออกกำลังกายได้ตามปกติ จริง ๆ แล้วผมสนับสนุนให้คนไข้กลับมาเคลื่อนไหวร่างกาย เพราะช่วยทั้งสุขภาพกายและสุขภาพใจ หลายคนกลับมาเล่นเทนนิส ดำน้ำ วิ่งฮาล์ฟมาราธอน หรือยกเวตได้เหมือนเดิม

ส่วนอาหารทะเล หลังผ่าตัดไม่มีข้อห้ามสำหรับคนไข้ส่วนใหญ่ เว้นแต่แพทย์จะมีคำแนะนำเฉพาะในบางกรณี หลายครั้งคนไข้งดอาหารที่ตัวเองชอบเป็นปี ๆ เพียงเพราะมีคนบอกต่อกันมา ทั้งที่จริงไม่จำเป็น

ความสำเร็จของการรักษา คือการที่คนไข้ลืมว่าตัวเองเคยผ่าตัด

สิ่งที่ผมดีใจที่สุดคือการได้เห็นคนไข้ลืมไปแล้วว่าตัวเองเคยผ่าตัดไทรอยด์ ฟังดูแปลกใช่ไหมครับ แต่สำหรับผมนั่นคือความสำเร็จ เพราะหมายความว่าเขากลับไปใช้ชีวิตได้ตามปกติ ไม่ได้ตื่นเช้ามาแล้วนึกถึงโรคทุกวัน มีคนไข้คนหนึ่งผ่าตัดกับผมเมื่อหลายปีก่อน วันหนึ่งเขาพาลูกมาหาแล้วพูดว่า "หมอครับ ถ้าไม่เห็นแผล ผมแทบจำไม่ได้เลยว่าเคยผ่าตัด" สำหรับศัลยแพทย์ ประโยคนี้มีค่ามากกว่าคำชมใด ๆ

คนไข้หลายคนใช้เวลาหลายเดือนกังวลก่อนผ่าตัด แต่หลังผ่าตัดผ่านไปหนึ่งปีกลับบอกผมว่า "ถ้ารู้ว่าจะเป็นแบบนี้ ผมคงไม่เครียดขนาดนั้น" การผ่าตัดไม่ใช่เรื่องเล็ก และไม่มีการผ่าตัดใดที่ไม่มีความเสี่ยง แต่ก็ไม่ควรปล่อยให้ความกลัวทำให้เราไม่กล้ารักษาโรคที่ควรรักษา

ตอนหน้า ทำไมมะเร็งไทรอยด์บางคนกลับมาเป็นซ้ำ — เข้าใจค่า Tg, Anti-Tg และการติดตามหลังผ่าตัด