วันนั้นมีคนไข้สองคนตรวจอยู่ติด ๆ กัน ทั้งคู่เป็นผู้หญิง อายุใกล้เคียงกัน ทั้งคู่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งไทรอยด์ชนิด Papillary แต่พอผมอธิบายแผนการรักษา คนหนึ่งผมแนะนำให้ผ่าครึ่งต่อมไทรอยด์ อีกคนหนึ่งผมแนะนำให้ผ่าทั้งต่อมไทรอยด์ คนไข้ทั้งสองมองหน้ากันแล้วถามว่า "หมอคะ…เป็นมะเร็งเหมือนกัน ทำไมผ่าไม่เหมือนกัน"
ทำไมแนวคิด "เอาออกให้หมดไว้ก่อน" จึงเปลี่ยนไป
ถ้าย้อนกลับไปเมื่อประมาณ 20–30 ปีก่อน แนวคิดของการรักษามะเร็งไทรอยด์คือ "เอาออกให้หมดไว้ก่อน" หลายคนจึงได้รับการผ่าตัดไทรอยด์ทั้งต่อม แม้ว่ามะเร็งจะมีขนาดเล็กมากก็ตาม แต่เมื่อเวลาผ่านไป เรามีข้อมูลติดตามผู้ป่วยหลายหมื่นคนเป็นเวลาหลายสิบปี เราพบว่าผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยไม่ได้มีประโยชน์เพิ่มขึ้นจากการผ่าทั้งต่อม ในขณะที่กลับได้รับผลกระทบจากการผ่าตัดมากขึ้น นี่จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่แนวทางการรักษาทั่วโลกเริ่มเปลี่ยน
ผ่าน้อยลง ไม่ได้แปลว่ารักษาน้อยลง
ทุกวันนี้ มะเร็งไทรอยด์ขนาดเล็กจำนวนมากสามารถรักษาด้วยการผ่าครึ่งต่อมได้ และผลการรักษาระยะยาวแทบไม่แตกต่างจากการผ่าทั้งต่อมสำหรับผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์เหมาะสม หลายคนตกใจเพราะเคยเข้าใจว่ามะเร็งต้องเอาออกทั้งหมด แต่คำว่า "ผ่าน้อยลง" ไม่ได้แปลว่า "รักษาน้อยลง" ตรงกันข้าม มันคือการรักษา "เท่าที่จำเป็น"
ข้อดีของการผ่าครึ่งต่อมไทรอยด์
ข้อแรก ยังเหลือต่อมไทรอยด์อีกครึ่งหนึ่งไว้ทำงาน ถ้าต่อมที่เหลือแข็งแรง ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยไม่จำเป็นต้องรับประทานฮอร์โมนไทรอยด์ตลอดชีวิต หรือบางคนใช้เพียงขนาดน้อยเมื่อเทียบกับการผ่าทั้งต่อม
ข้อที่สอง การผ่าตัดมีขอบเขตเล็กลง จึงลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนบางอย่าง โดยเฉพาะเรื่องต่อมพาราไทรอยด์ซึ่งควบคุมระดับแคลเซียมในร่างกาย และลดโอกาสกระทบเส้นประสาทของสายเสียงฝั่งตรงข้าม ไม่ได้แปลว่าผ่าครึ่งต่อมจะไม่มีความเสี่ยง แต่โดยหลักการ เมื่อผ่าตัดน้อยลง โอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนบางอย่างก็ลดลงตามไปด้วย
แล้วทำไมบางคนต้องผ่าทั้งต่อม
เพราะบางครั้งการผ่าครึ่งต่อมไม่เพียงพอ เช่น พบก้อนทั้งสองข้าง มีมะเร็งหลายตำแหน่ง มีการลุกลามออกนอกต่อม มีต่อมน้ำเหลืองที่คอ หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ การผ่าทั้งต่อมให้ประโยชน์มากกว่า และยังช่วยให้การติดตามโรคในระยะยาวทำได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะการใช้ค่า Thyroglobulin (Tg) เป็นตัวติดตาม และในผู้ป่วยบางรายอาจเหมาะสมกับการรักษาด้วยไอโอดีนกัมมันตรังสีหลังผ่าตัดหากมีข้อบ่งชี้
การผ่าทั้งต่อมไม่ใช่เพราะหมอชอบผ่าใหญ่ แต่เพราะโรคของคนไข้คนนั้นเหมาะกับการรักษาแบบนั้น
ศิลปะของการผ่าตัด คือการหาสมดุล
คนไข้หลายคนบอกผมว่า "หมอครับ เอาออกให้หมดเลย ผมจะได้สบายใจ" ผมเข้าใจความรู้สึกนี้ครับ แต่หน้าที่ของศัลยแพทย์ไม่ใช่การเอาออกให้มากที่สุด หน้าที่ของเราคือเอาออก "ให้พอดี" ถ้าผ่ามากเกินไป คนไข้อาจได้รับผลกระทบโดยไม่จำเป็น แต่ถ้าผ่าน้อยเกินไป โรคก็อาจได้รับการรักษาไม่เพียงพอ
มีคนไข้คนหนึ่งผมแนะนำให้ผ่าครึ่งต่อม แต่เธอบอกว่า "หนูอยากเอาออกทั้งหมด เพราะกลัวมันกลับมา" ผมใช้เวลาคุยกับเธอเกือบครึ่งชั่วโมง อธิบายทั้งข้อดี ข้อเสีย และข้อมูลทางการแพทย์ สุดท้ายเธอตัดสินใจผ่าครึ่งต่อม หลายปีผ่านไป เธอยังมาตรวจติดตามทุกปี ใช้ชีวิตตามปกติ และยังมีการทำงานของต่อมไทรอยด์เหลืออยู่ ทุกครั้งที่เจอกันเธอมักพูดว่า "วันนั้น ขอบคุณนะคะที่หมอไม่รีบผ่าทั้งหมด"
ผ่าครึ่งต่อมหรือผ่าทั้งต่อมไทรอยด์ แบบไหนดีกว่ากัน
แผนการผ่าตัดไม่ได้ถูกกำหนดจากคำว่า "มะเร็ง" แต่ถูกกำหนดจากลักษณะของโรค ผลตรวจทั้งหมด และตัวของคนไข้แต่ละคน คนไข้สองคนที่เป็นโรคเดียวกันอาจได้รับการรักษาคนละแบบ ทั้งที่ทั้งสองวิธีต่างก็ถูกต้อง ทั้งการผ่าครึ่งต่อมและผ่าทั้งต่อม หมออังกูรทำได้ด้วยเทคนิคผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้องทางช่องปาก (TOETVA) ที่ไม่มีแผลเป็นที่คอ ปรึกษาได้ทาง LINE @drangkoon
