"หมอครับ ผมเป็นมะเร็ง…แล้วผมจะอยู่ได้อีกกี่ปี" เป็นคำถามแรกที่คนไข้มะเร็งไทรอยด์เกือบทุกคนถามผม ผมเข้าใจความกลัวนั้นดี เพราะคำว่า "มะเร็ง" มาพร้อมภาพของความเจ็บปวดและการสูญเสีย แต่ตลอด 12 ปีในห้องผ่าตัดไทรอยด์ ผมได้เห็นความจริงอีกด้านหนึ่ง — มะเร็งไทรอยด์เป็นหนึ่งในมะเร็งที่ "ใจดี" ที่สุด ผู้ป่วยส่วนใหญ่รักษาหายและกลับไปใช้ชีวิตได้เหมือนเดิม บทความนี้ผมตั้งใจเขียนให้ครบทุกมิติ เพื่อให้คุณเข้าใจโรคนี้อย่างถูกต้อง ไม่ตื่นตระหนกเกินจริง และไม่ประมาทเกินไป
มะเร็งไทรอยด์คืออะไร
ต่อมไทรอยด์เป็นต่อมรูปผีเสื้ออยู่บริเวณลำคอด้านหน้า ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมนควบคุมการเผาผลาญของร่างกาย มะเร็งไทรอยด์คือภาวะที่เซลล์ของต่อมไทรอยด์เกิดการเปลี่ยนแปลงและแบ่งตัวผิดปกติจนกลายเป็นก้อนเนื้อร้าย ข่าวดีคือมะเร็งไทรอยด์ส่วนใหญ่เติบโตช้าและตอบสนองต่อการรักษาได้ดีมาก ต่างจากมะเร็งอวัยวะอื่นหลายชนิด
มะเร็งไทรอยด์พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายประมาณ 3 เท่า และพบได้ในทุกช่วงอายุ โดยเฉพาะวัย 30-50 ปี ปัจจุบันตรวจพบมากขึ้นเรื่อย ๆ ส่วนหนึ่งเพราะการตรวจอัลตราซาวด์ที่ละเอียดขึ้นทำให้เจอก้อนขนาดเล็กที่แต่ก่อนไม่เคยเจอ
อาการของมะเร็งไทรอยด์ — สัญญาณที่ควรพบแพทย์
สิ่งที่ทำให้มะเร็งไทรอยด์ตรวจพบช้า คือระยะแรก มักไม่มีอาการเลย ผู้ป่วยส่วนใหญ่มาพบแพทย์เพราะคลำเจอก้อนที่คอโดยบังเอิญ หรือมีคนทักว่าคอโต หรือเจอจากการตรวจสุขภาพประจำปี อย่างไรก็ตามมีสัญญาณบางอย่างที่ควรรีบพบแพทย์:
- ก้อนที่คอโตขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะก้อนที่แข็ง ขอบไม่เรียบ ติดแน่นกับเนื้อรอบข้าง ขยับได้น้อย
- เสียงแหบเรื้อรัง ที่ไม่หายไปใน 2-3 สัปดาห์ อาจเป็นสัญญาณว่าก้อนกดเบียดเส้นประสาทกล่องเสียง
- ต่อมน้ำเหลืองที่คอโต คลำได้เป็นก้อนแข็งบริเวณด้านข้างคอ
- กลืนลำบาก หรือหายใจลำบาก รู้สึกเหมือนมีอะไรติดคอ
- เจ็บบริเวณคอหรือลำคอ ที่เป็นเรื้อรัง
ข้อควรจำคือ ก้อนที่คอส่วนใหญ่ ไม่ใช่ มะเร็ง ก้อนไทรอยด์กว่า 90-95% เป็นเนื้องอกธรรมดา (benign) แต่การมีสัญญาณเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป และการไม่มีอาการก็ไม่ได้แปลว่าปลอดภัย ทางที่ดีที่สุดคือให้แพทย์ตรวจประเมิน อ่านเพิ่มเติมได้ในบทความ คลำเจอก้อนที่คอ อันตรายไหม เป็นมะเร็งหรือเปล่า?
ชนิดของมะเร็งไทรอยด์
มะเร็งไทรอยด์แบ่งเป็นหลายชนิด ซึ่งแต่ละชนิดมีพฤติกรรม การรักษา และพยากรณ์โรคที่แตกต่างกันอย่างมาก การรู้ว่าเป็นชนิดไหนจึงสำคัญมากต่อการวางแผนรักษา
| ชนิด | ความถี่ที่พบ | ลักษณะเด่น | พยากรณ์โรค |
|---|---|---|---|
| Papillary (แพพิลลารี) | ~80-85% | พบบ่อยที่สุด โตช้า อาจกระจายไปต่อมน้ำเหลืองที่คอ | ดีมาก รอด 5 ปีเกือบ 100% ในระยะต้น |
| Follicular (ฟอลลิคูลาร์) | ~10-15% | มักกระจายทางกระแสเลือดไปปอด/กระดูก มากกว่าต่อมน้ำเหลือง | ดี แต่ด้อยกว่า Papillary เล็กน้อย |
| Medullary (เมดัลลารี) | ~3-4% | เกิดจากเซลล์ C-cell สร้าง calcitonin บางรายถ่ายทอดทางพันธุกรรม (MEN2) | ปานกลาง ขึ้นกับระยะที่พบ |
| Anaplastic (อะนาพลาสติก) | ~1-2% | โตเร็วมาก ลุกลามรุนแรง พบในผู้สูงอายุ | รุนแรง ต้องรักษาเร่งด่วน |
จะเห็นว่ามะเร็งไทรอยด์ส่วนใหญ่ที่พบ (Papillary และ Follicular รวมกันกว่า 90%) จัดอยู่ในกลุ่ม "Well-differentiated thyroid cancer" ซึ่งเป็นกลุ่มที่พยากรณ์โรคดีและรักษาได้ผลดีมาก นี่คือเหตุผลที่ผมมักบอกคนไข้ว่า "หมอมีข่าวดีมากกว่าข่าวร้าย"
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งไทรอยด์
มะเร็งไทรอยด์ส่วนใหญ่เกิดขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุที่ชัดเจน แต่มีปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้โอกาสเกิดสูงขึ้น:
- การได้รับรังสีบริเวณคอ โดยเฉพาะในวัยเด็ก เช่น การฉายรังสีรักษาโรคอื่น เป็นปัจจัยเสี่ยงที่ชัดเจนที่สุด
- ประวัติครอบครัว มีคนในครอบครัวเป็นมะเร็งไทรอยด์ โดยเฉพาะชนิด Medullary ที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม
- เพศหญิง พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายราว 3 เท่า
- ก้อนไทรอยด์ที่มีลักษณะน่าสงสัยจากอัลตราซาวด์
- ภาวะพร่องหรือเกินไอโอดีน อาจสัมพันธ์กับมะเร็งบางชนิด
อย่างไรก็ตาม คนส่วนใหญ่ที่เป็นมะเร็งไทรอยด์ไม่มีปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้เลย ดังนั้นการไม่มีปัจจัยเสี่ยงจึงไม่ได้แปลว่าปลอดภัย 100%
การวินิจฉัยมะเร็งไทรอยด์
การวินิจฉัยมะเร็งไทรอยด์ต้องอาศัยการตรวจหลายขั้นตอนประกอบกัน:
1. อัลตราซาวด์ไทรอยด์
เป็นการตรวจแรกและสำคัญที่สุด ช่วยดูขนาด ตำแหน่ง จำนวนก้อน และลักษณะที่บ่งชี้ความเสี่ยง เช่น ขอบไม่เรียบ มีหินปูนเล็ก ๆ (microcalcification) ก้อนสูงกว่ากว้าง หรือเนื้อก้อนทึบ อ่านเพิ่มได้ที่ อัลตราซาวด์ไทรอยด์ บอกอะไรได้บ้าง
2. การเจาะชิ้นเนื้อด้วยเข็มเล็ก (FNA)
เมื่อก้อนมีลักษณะน่าสงสัย แพทย์จะเจาะดูดเซลล์ด้วยเข็มเล็กเพื่อส่งตรวจ เป็นวิธีที่แม่นยำและเจ็บน้อย อ่านเพิ่มที่ เจาะชิ้นเนื้อไทรอยด์ (FNA) เจ็บไหม
3. อ่านผลตามระบบ Bethesda
ผลการเจาะจะถูกจัดหมวดตามระบบ Bethesda I-VI เพื่อบอกระดับความเสี่ยงมะเร็ง ตั้งแต่ธรรมดา (Benign) ไปจนถึงมะเร็งแน่นอน (Malignant) อ่านความหมายแต่ละระดับที่ ผลเจาะไทรอยด์ Bethesda แปลว่าอะไร
4. การตรวจเพิ่มเติม
ในบางราย อาจมีการตรวจเลือดดูฮอร์โมนไทรอยด์และสารบ่งชี้ (เช่น calcitonin ในมะเร็ง Medullary) การตรวจ CT/MRI เพื่อประเมินการลุกลาม หรือการส่องกล้องดูเส้นเสียงก่อนผ่าตัด
ระยะของมะเร็งไทรอยด์
การแบ่งระยะ (staging) ของมะเร็งไทรอยด์แตกต่างจากมะเร็งอื่น เพราะให้ความสำคัญกับ อายุของผู้ป่วย ร่วมด้วย ในมะเร็งชนิด Papillary และ Follicular ผู้ป่วยที่อายุน้อยกว่า 55 ปีมักจัดอยู่ในระยะต้น (ระยะ 1-2) แม้จะมีการกระจายไปต่อมน้ำเหลือง เพราะพยากรณ์โรคยังดีมาก โดยรวมระยะจะพิจารณาจากขนาดก้อน การลุกลามออกนอกต่อม การกระจายไปต่อมน้ำเหลือง และการกระจายไปอวัยวะไกล การแบ่งระยะที่แน่นอนต้องให้แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคล
การรักษามะเร็งไทรอยด์
การรักษามะเร็งไทรอยด์ขึ้นกับชนิด ขนาด ระยะ และปัจจัยของผู้ป่วยแต่ละคน วิธีหลักได้แก่:
1. การผ่าตัด — การรักษาหลัก
การผ่าตัดเอาก้อนมะเร็งและต่อมไทรอยด์ออกเป็นการรักษาหลักของมะเร็งไทรอยด์เกือบทุกชนิด แพทย์อาจผ่าเพียงครึ่งต่อม (lobectomy) หรือทั้งต่อม (total thyroidectomy) ขึ้นกับขนาดและการลุกลาม อ่านการเปรียบเทียบที่ ผ่าไทรอยด์ครึ่งต่อม หรือทั้งต่อม แบบไหนดีกว่ากัน
ปัจจุบันการผ่าตัดมะเร็งไทรอยด์ในผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์ สามารถทำด้วยเทคนิค ส่องกล้องทางช่องปาก (TOETVA) ที่ไม่มีแผลที่คอ ได้ โดยมีงานวิจัยระยะยาวรองรับความปลอดภัยและผลการรักษาในผู้ป่วยมะเร็งที่คัดเลือกมาอย่างเหมาะสม อ่านรายละเอียดที่ มะเร็งไทรอยด์ ผ่าตัดส่องกล้องทางช่องปาก (TOETVA) ได้ไหม และ ผลการรักษาระยะยาวของ TOETVA ในผู้ป่วยมะเร็งไทรอยด์
2. การกลืนแร่ไอโอดีนรังสี (RAI)
หลังผ่าตัด ผู้ป่วยบางรายที่มีความเสี่ยงปานกลางถึงสูง อาจได้รับการกลืนแร่ไอโอดีนรังสีเพื่อทำลายเซลล์ไทรอยด์ที่เหลือและเซลล์มะเร็งที่อาจกระจายไป วิธีนี้ใช้เฉพาะมะเร็งชนิด Papillary และ Follicular เพราะเซลล์เหล่านี้จับไอโอดีนได้
3. ยาฮอร์โมนไทรอยด์
ผู้ป่วยที่ผ่าตัดต่อมไทรอยด์ออกทั้งหมดต้องกินยาฮอร์โมนไทรอยด์ทดแทนตลอดชีวิต นอกจากทดแทนฮอร์โมนแล้ว ยังช่วยกดระดับ TSH เพื่อลดโอกาสกลับเป็นซ้ำ อ่านเรื่องชีวิตหลังผ่าที่ ชีวิตหลังผ่าตัดไทรอยด์ ต้องกินยาตลอดชีวิตไหม
4. การรักษาอื่น ๆ
ในมะเร็งระยะลุกลามหรือชนิดที่รักษายาก อาจใช้ยามุ่งเป้า (targeted therapy) การฉายรังสีภายนอก หรือการรักษาแบบประคับประคอง ซึ่งต้องอาศัยทีมแพทย์หลายสาขาร่วมกันดูแล
มะเร็งไทรอยด์ รักษาหายไหม? พยากรณ์โรค
นี่คือคำถามที่คนไข้กังวลที่สุด และคำตอบคือข่าวดี — มะเร็งไทรอยด์ชนิดที่พบบ่อยที่สุด (Papillary) มี อัตราการรอดชีวิตที่ 5 ปีสูงเกือบ 100% ในผู้ป่วยที่วินิจฉัยในระยะที่ยังไม่ลุกลามไกล ผู้ป่วยจำนวนมากรักษาหายและมีอายุยืนยาวเท่าคนทั่วไป แม้แต่ผู้ป่วยที่มีการกระจายไปต่อมน้ำเหลืองที่คอ พยากรณ์โรคก็ยังดีเมื่อได้รับการรักษาที่เหมาะสม สิ่งที่กำหนดผลการรักษามากที่สุดคือชนิดของมะเร็ง ระยะที่พบ และการรักษาโดยทีมที่มีประสบการณ์
ไม่ใช่ทุกคนต้องรีบผ่า — Active Surveillance
ในช่วงสิบกว่าปีที่ผ่านมา แนวคิดการรักษามะเร็งไทรอยด์เปลี่ยนจาก "รักษาให้มากที่สุด" มาเป็น "รักษาให้พอดีที่สุด" สำหรับมะเร็ง Papillary ขนาดเล็กมาก (น้อยกว่า 1 ซม.) ที่ไม่ลุกลามและเข้าเกณฑ์ มีทางเลือกที่เรียกว่า Active Surveillance คือการติดตามอย่างใกล้ชิดด้วยอัลตราซาวด์แทนการผ่าตัดทันที มีงานวิจัยจากญี่ปุ่นที่ติดตามผู้ป่วยหลายปีพบว่าปลอดภัยในผู้ที่เลือกมาอย่างเหมาะสม อ่านรายละเอียดที่ เป็นมะเร็งไทรอยด์ ต้องรีบผ่าตัดทุกคนไหม
ถ้าได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งไทรอยด์ ควรทำอย่างไร
อย่าเพิ่งตื่นตระหนก มะเร็งไทรอยด์ส่วนใหญ่พยากรณ์โรคดีมากและมีเวลาให้วางแผน ควรถามแพทย์ว่าเป็นชนิดไหน ขนาดเท่าไร ลุกลามหรือไม่ ทางเลือกในการรักษามีอะไรบ้าง และเหมาะกับการผ่าตัดวิธีใด หากต้องการความเห็นที่สอง (second opinion) หรือปรึกษาเรื่องการผ่าตัดมะเร็งไทรอยด์แบบไม่มีแผลที่คอ ส่งผลอัลตราซาวด์และผลเจาะมาปรึกษาหมออังกูรได้ทาง LINE @drangkoon
